donderdag 19 november 2026 20:00 uur Albert van der Schoot: “Dissonanten in het Concertgebouw”

Albert van der Schoot zal vertellen over zijn boek:Dissonanten in het Concertgebouw.

De commotie rond het al dan niet optreden van chazzan Shai Abramson in het Concertgebouw (december 2025) ligt nog vers in het geheugen. Het was bepaald niet de eerste dissonant in de geschiedenis van deze muziektempel, die ook voor allerlei andere doelstellingen gediend heeft dan alleen maar de presentatie van symfonische muziek op het allerhoogste niveau.
De Grote Zaal heeft gediend als terrein voor sporttoernooien, als balzaal, als examenzaal, en niet in de laatste plaats ook als vergaderruimte voor politieke bijeenkomsten – zoals die van de Tweede Internationale in 1904, maar ook die van de NSB in de jaren ’30 en ’40.

In die periode trad Yehudi Menuhin er al op vanaf zijn dertiende levensjaar, en ook talloze andere joodse solisten hebben er triomfen gevierd. Gustav Mahler kreeg er vanaf 1903 kansen die hem elders niet geboden werden. Maar in 1941 was dat plotseling afgelopen: joden mochten het Gebouw niet meer betreden, laat staan het podium van de Grote Zaal. Toch zat daar nog een jaar lang een voljoodse concertmeester, die brutaalweg de Ariërverklaring had ingevuld. De directie heeft het ontslag zo lang mogelijk tegengewerkt, maar moest er ten slotte wel aan toegeven. Dirigent Willem Mengelberg schold vaak op de joden, maar heeft door zijn persoonlijke inspanning en dankzij zijn deutschfreundliche instelling toch 34 van hen van de ondergang kunnen redden. Dat kunnen maar weinig Nederlanders hem nazeggen.
Als in 1948 de Wereldraad van Kerken wordt opgericht (ook dat gebeurde in de Grote Zaal van het Concertgebouw!), wat voor indruk heeft de jodenvervolging dan op de in het Gebouw verzamelde christenen gemaakt? Het antwoord op die vraag is misschien wel de meest schrijnende dissonant die na de oorlog in die zaal geklonken heeft. Maar veel bekender zijn de verstoringen van concerten geweest, die alle hun eigen achtergrond hadden. In 1939 was er de bezoekster, die tijdens de uitvoering van Mahlers Lied von der Erde naar voren liep en de dirigent toevoegde: ‘Deutschland über alles, Herr Schuricht!’ Haar identiteit wordt in dit boek voor het eerst onthuld. In 1969 klonken de knijpkikkertjes van het Notenkrakersprotest. Het was gericht tegen de programmering van het Concertgebouw, maar had daar weinig effect op. Veel invloedrijker was het protest tegen het optreden van dirigent Paul van Kempen in 1951, tien jaar nadat hij, ook in het Concertgebouw, concerten voor de Wehrmacht had geleid. Dat optreden maakte het Orkest eindelijk onafhankelijk van het Gebouw.

Albert van der Schoot (Groningen, 1949) studeerde muziekwetenschap en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en muziekpedagogiek aan de Ferenc Liszt Academie in Boedapest. Hij doceerde esthetica, cultuurfilosofie en muziekfilosofie aan de universiteiten van Amsterdam, Antwerpen en Indiana. Bij de hogeschool voor de kunsten ArtEZ was hij lector Kunst en Reflectie. In 1998 promoveerde hij op De ontstelling van Pythagoras, een onderzoek naar de ideeëngeschiedenis rondom de gulden snede. Hij publiceerde en redigeerde meerdere boeken over de raakvlakken van muziek en filosofie, waaronder Welke taal spreekt de muziek? (2005) en Muziek zit tussen je oren (2023). In 2019 verscheen Kapitein Walther Boer en het galaconcert, een onderzoek naar de achtergronden van het galaconcert ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard.

Aanvang 20:00 uur. Verwacht einde: 21:30 uur