Een sector die zoveel prijzen uitreikt en zo weinig contracten biedt, beloont zichzelf voor de verkeerde dingen.
Deze week werden de genomineerden voor de Piket Kunstprijzen 2026 bekend. Negen jonge makers met een band met Den Haag, verdeeld over dans, theater en schilderkunst. De winnaars krijgen elk zesduizend euro, de andere genomineerden drieduizend, en iedereen gaat naar huis met een hamer ontworpen door Joep van Lieshout. De uitreiking is op 9 november in Theater aan het Spui.
Diezelfde week maakte de Napk vijf nominaties bekend voor de Duurzaamheid Award, opende het Nederlands Theater Festival met de Staat van het Theater van Maarten van Hinte, en spraken Nederlandse en Vlaamse critici op NTF PRO over de toekomst van de theaterkritiek. Als je de agenda van begin september bekijkt, zie je een sector die vooral bezig is zichzelf te feliciteren.
Begrijp me goed, ik ben niet tegen prijzen. Een nominatie op je vijfentwintigste opent deuren die anders dicht blijven. Zesduizend euro is voor een beginnende maker geen zakgeld. En de Duurzaamheid Award doet iets slims, want die beloont niet het mooiste werk maar de vervelendste klus: het verbouwen van de manier waarop je produceert.
Maar leg die feestagenda eens naast de cijfers. Van de werkende kunstenaars in Nederland werkte in 2023 zesenvijftig procent als zelfstandige zonder personeel. Tussen 2010 en 2024 groeide het aantal zelfstandigen in de deelsector kunsten met zevenentachtig procent, veel harder dan op de arbeidsmarkt als geheel. En kunstenaars halen gemiddeld ongeveer de helft van hun inkomen uit hun artistieke werk. De andere helft komt ergens anders vandaan: lesgeven, horeca, een tweede vak.
Dat is de wereld waarin die zesduizend euro van harte welkom is als eenmalige uitkering aan genomineerden In een beroepsgroep waarin de meeste mensen per productie opnieuw moeten onderhandelen over hun tarief en zelf hun arbeidsongeschiktheidsrisico dragen. Een prijs is een jubelmoment. Een contract is een jaar brood op de plank.
Er was deze week ook iemand die het wél over de lange termijn had. Vincent Rietveld van De Warme Winkel, die in 2024 onverwacht zijn subsidie verloor, publiceerde vier voorstellen voor een gezonder subsidiesysteem.
- Weeg het landschap in zijn geheel in plaats van per aanvraag.
- Kort een gezelschap eerst met twintig procent voordat je de stekker eruit trekt, zoals ze in Italië doen.
- Zet een plafond op wat de grootste instellingen structureel binnenhalen.
- En verdubbel privaat geld dat groepen zelf ophalen.
Vier ideeën, gratis advies van een gedupeerde.
Voor het amateurveld, waar Theaternetwerk zich ook thuis voelt, geldt hetzelfde in het klein. Wij kennen ook onze eretitels, onze festivaljury’s, onze bloemen na afloop. Het kost weinig en het voelt goed. De zaalhuur die elk jaar stijgt en de regisseur die al vier seizoenen hetzelfde krijgt betaald, dat gesprek voeren we minder graag.
Dus als je dit najaar in een jury zit, of in een bestuur, zet dan één onderwerp op de agenda: Wat is deze onderscheiding waard voor iemand die volgend seizoen opnieuw moet bedelen om een opdracht? Want een sector die zoveel prijzen uitreikt en zo weinig contracten biedt, beloont zichzelf voor de verkeerde dingen.
Bronnen
- Genomineerden Piket Kunstprijzen 2026 zijn bekend, Theaterkrant, 3 september 2026
- Genomineerden Napk Duurzaamheid Award 2026 bekend, Theaterkrant, 3 september 2026
- Maarten van Hinte nodigt met zijn Staat van het Theater uit om te blijven bewegen, Theaterkrant, 4 september 2026
- Vier (gratis) tips voor een gezonder subsidiesysteem, Vincent Rietveld in Theaterkrant, 28 augustus 2026
- Beroepspraktijk, Cultuurmonitor (Boekmanstichting), op basis van CBS Monitor Kunstenaars 2025 en Loots e.a. 2022
